Αδέσποτα ζώα στην Ελλάδα: Μια σιωπηλή κρίση που επιμένει

Του Μιλτιάδη Γκουζούρη

Στους δρόμους των ελληνικών πόλεων, των χωριών και ακόμα και των νησιών, οι εικόνες είναι γνώριμες: αδέσποτες γάτες να τριγυρνούν πεινασμένες, άρρωστες ή πληγωμένες· σκυλιά να κοιμούνται κάτω από παγκάκια, να περιπλανώνται δίχως σκοπό, εγκαταλελειμμένα από εκείνους που κάποτε τα ονόμασαν «μέλη της οικογένειας». Το φαινόμενο των αδέσποτων ζώων στην Ελλάδα δεν είναι απλώς αισθητικό ή συγκινησιακό· είναι ένα δομικό κοινωνικό πρόβλημα που αποκαλύπτει πολλά για τον πολιτισμό μας.

Η χώρα μας πάσχει από την έλλειψη ισχυρών, συνεκτικών και μακροπρόθεσμων πολιτικών για τη διαχείριση των αδέσποτων. Οι νόμοι υπάρχουν, όμως η εφαρμογή τους είναι αποσπασματική και, πολύ συχνά, ανύπαρκτη. Δήμοι υποστελεχωμένοι, κτηνιατρικές υποδομές ανεπαρκείς, και η συνεργασία με φιλοζωικές οργανώσεις στηρίζεται συχνά στην καλή θέληση ορισμένων και όχι σε ένα συστηματικό εθνικό σχέδιο.

Μέσα σε αυτό το τοπίο, αξίζει να σταθούμε με σεβασμό και ευγνωμοσύνη στο έργο των δεκάδων εθελοντικών ομάδων που δραστηριοποιούνται καθημερινά – αθόρυβα αλλά ουσιαστικά – σε όλη τη χώρα. Άνθρωποι που με δικά τους μέσα, με προσωπικό κόπο και χρόνο, και κυρίως με ψυχή, φροντίζουν, περιθάλπουν, στειρώνουν και επανατοποθετούν αδέσποτα. Οι ομάδες αυτές, στις περισσότερες περιπτώσεις, δρουν χωρίς καμία οικονομική στήριξη από το κράτος, επαφιόμενες σχεδόν αποκλειστικά σε δωρεές ιδιωτών και τη συλλογική αλληλεγγύη. Πρόκειται για έναν θησαυρό ανθρωπιάς που δυστυχώς λειτουργεί – ακόμα – ως υποκατάστατο της πολιτείας, αντί για φυσικός της σύμμαχος.

Η ανθρώπινη συμπεριφορά παραμένει σε πολλές περιπτώσεις ανώριμη και απερίσκεπτη. Η έννοια της ευθύνης απέναντι σε ένα ζώο αντιμετωπίζεται συχνά σαν κάτι προσωρινό ή ελαφρύ. Οι υιοθεσίες γίνονται χωρίς σκέψη, και οι εγκαταλείψεις αυξάνονται μετά από διακοπές ή όταν το ζώο «δυσκολεύει» τη ρουτίνα. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που ταΐζουν γατάκια και σκυλάκια, όχι από αληθινή φροντίδα, αλλά για να τα “έχουν κάπου κοντά”, χωρίς να αναλαμβάνουν ουσιαστική ευθύνη – όπως στειρώσεις, περίθαλψη ή προστασία.

Η Ελλάδα έχει ανάγκη από ένα σοβαρό, εθνικό πλαίσιο πολιτικής για τα ζώα: με ενίσχυση των δημοτικών κτηνιατρείων, συστηματικά προγράμματα στείρωσης, αυστηρότερους ελέγχους υιοθεσιών και πραγματικές ποινές για εγκατάλειψη και κακομεταχείριση. Παράλληλα, είναι κρίσιμο να ενταχθεί η φιλοζωική παιδεία στα σχολεία, ώστε οι επόμενες γενιές να μεγαλώσουν με σεβασμό προς όλα τα έμβια όντα.
Το πώς συμπεριφερόμαστε στα πιο αδύναμα πλάσματα, στα ζώα που εξαρτώνται πλήρως από εμάς, είναι ένας καθρέφτης του πολιτισμού μας. Και σήμερα αυτός ο καθρέφτης δεν μας τιμά.